İŞÇİNİN İŞ AKDİNİ HAKLI NEDENLE FESHİ VE FESİH SONRASINDA SAHİP OLDUĞU HAKLARI

İş Kanunu’nun 24. Maddesinde, işçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshi düzenlenmektedir. Anılan düzenleme şu şekildedir:

“Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

  1. Sağlık sebepleri:
  2. a) İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa.
  3. b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.
  4. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
  5. a) İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa.
  6. b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.
  7. c) İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.
  8. d) İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.
  9. e) İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
  10. f) Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa.

III. Zorlayıcı sebepler:

İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.”

Kanun’da sayılan bu nedenlerin birinin varlığı halinde, işçi, iş akdini haklı nedenle feshedebilecektir. Örneğin, maaşını eksik veya zamanında alamayan, sigorta primleri eksik yatırılan bir işçi haklı nedenle iş akdini feshedebilir.

İş Kanunu’nun 26. maddesinde, haklı nedenle fesih hakkının ne zaman ileri sürülebileceği düzenlenmiştir. Kanuna göre fesih yetkisi, fesih nedenlerinden birinin öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamamaktadır.

Ancak, Kanun, bu kurala işçi açısından önemli bir istisna getirmektedir. Eğer işçi, maddi çıkar sağlamaya devam ediyorsa, bir yıllık süre uygulanmamaktadır.

Bu çerçevede, örneğin, sigorta primleri eksik yatırılan bir işçi, 2 sene sonra sigorta primlerinin eksik yatırılması nedeniyle iş akdini haklı nedenle feshedebilecektir.

İş akdini haklı nedenle fesheden bir işçinin, bu durumda hak kazanacağı tazminat kalemleri de önem arz etmektedir.

Öncelikle, haklı nedenle feshedilsin veya edilmesin, işçi, emeğinin karşılığı olarak hak kazandığı tüm ücretleri (maaş, prim, yıllık izin …vs) her aşamada işverenden talep edebilmektedir.

En az bir yıl çalışmış olmak koşulu ile işçi, haklı nedenle fesih durumunda kıdem tazminatına da hak kazanmaktadır.

Ancak, iş akdini haklı nedenle fesheden işçi, fesih kendisi tarafından yapıldığı için ihbar tazminatı talep edemeyecektir.

Bu çerçevede, haklı nedenle iş akdini fesheden işçi, fesih tarihine kadar olan ödenmemiş tüm işçilik alacaklarını ve kıdem tazminatını işverenden talep edebilecektir.

Bu aşamada belirtmek gerekir ki, 4447 sayılı işsizlik sigortası kanununa göre son 120 günü sürekli olmak üzere son 3 yıl içinde en az 600 gün süre ile prim ödemiş olup da kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalanlardan ;

  • Hizmet akitleri işveren tarafından haklı neden olmaksızın feshedilenler
  • Haklı nedenle işi kendisi bırakan işçiler
  • Hasta olduğu için işten çıkarılan işçiler
  • Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışıp ta sürenin bitiminde işsiz kalanlar

İŞKUR’a başvurarak işsizlik maaşı alabilmektedir.

Yukarıda anılan işçinin hakları ve alabileceği ücret ve tazminatlar açısından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması hukuki zorunluluk arz etmektedir. Arabuluculuk sonucunda işverenle anlaşma sağlanamazsa, İş Mahkemesi’nde dava açılması gerekmektedir.

Saygılarımızla,

Av. Çağrı Yılmaz – Av. Fırat Tartan

Yılmaz&Tartan Hukuk Bürosu