KARŞILIKSIZ ÇEKİN YAPTIRIMLARI

Çek, yalnızca bir bankaya hitaben yazılabilen, kanuni şekil şartlarına tabi, kıymetli evrak sayılan özel bir havale senedidir.

15/07/2016 yılında yapılan bir değişiklikle, karşılıksız çek keşide etmenin yaptırımı adli para cezası olarak düzenlenmiştir. Ancak, aşağıda detaylı olarak izah edeceğimiz üzere, adli para cezasının ödenmemesi durumunda, bu ceza, hapis cezasına çevrilmektedir.

5941 sayılı “Çek Kanunu”nun 5. maddesi, “Ceza sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı” başlığını düzenlemektedir.  Madde hükmü;

“Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, (…)(2) az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder. Yargılama sırasında da resen mahkeme tarafından koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında uygulanır. Koruma tedbiri olarak verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına karşı yapılan itirazlar bakımından 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 353 üncü maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır. Bu suçtan dolayı açılan davalar icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun 347, 349, 350, 351, 352 ve 353 üncü maddelerinde düzenlenen yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır. Bu davalar çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği veya çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer ya da hesap sahibinin yahut şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesinde görülür.”

şeklindedir.

Kısaca, çek ile ilgili “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, çekin karşılıksız çıktığı günden itibaren 3 ay içerisinde yetkili İcra Ceza Mahkemesi nezdinde şikayette bulunulması gerekmektedir.

Şikayet neticesinde, her bir çekle ilgili olarak 1500 güne kadar adli para cezasına hükmedilebilecektir. Ancak, söz konusu adli para cezası, çekin karşılıksız kalan kısmından az olmayacaktır.

Adli para cezasına hükmedilmesi ve kararın kesinleşmesinin ardından, borçluya ödeme emri gönderilerek 30 gün içinde ödeme yapması istenir. Verilen adli para cezalarının borçlu tarafından süresi içerisinde ödenmemesi durumunda, bu ceza, doğrudan hapis cezasına çevrilmektedir.

Bu çerçevede, karşılıksız çek nedeniyle hapis cezası doğrudan öngörülmemesine rağmen, borçlu tarafından adli para cezasının ödenmemesi halinde hapis cezası yaptırımı uygulanmaktadır.

Saygılarımızla,

Av. Çağrı Yılmaz – Av. Fırat Tartan

Yılmaz&Tartan Hukuk Bürosu